Choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego nadal pozostają istotnym wyzwaniem diagnostycznym i terapeutycznym. Choć w Polsce występują rzadziej niż w krajach tropikalnych, lekarze podstawowej opieki zdrowotnej, pediatrzy, interniści oraz gastroenterolodzy regularnie spotykają pacjentów z zakażeniami pasożytniczymi. Właściwe rozpoznanie oraz dobór leczenia pozwalają na szybkie ustąpienie objawów i ograniczenie ryzyka powikłań oraz nawrotów.

Diagnostyka jako podstawa skutecznego leczenia

Leczenie farmakologiczne powinno być poprzedzone możliwie dokładnym rozpoznaniem etiologicznym. W zależności od podejrzewanego pasożyta diagnostyka może obejmować:

• badanie kału metodą mikroskopową,
• badania immunoenzymatyczne,
• diagnostykę molekularną (PCR),
• testy serologiczne,
• badania endoskopowe w uzasadnionych przypadkach.
• Badania dostępne na stronie internetowej: https://kidsclinic.pl/badania-parazytologiczne/

W praktyce klinicznej należy pamiętać, że nie każdy wykryty pasożyt wymaga leczenia. Dotyczy to przede wszystkim niektórych pierwotniaków o niejednoznacznym znaczeniu klinicznym, których obecność należy interpretować w kontekście objawów pacjenta.

Glista ludzka (Ascaris lumbricoides)

Zakażenie glistą ludzką może przebiegać bezobjawowo lub manifestować się dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, kaszlem w fazie migracji larw czy objawami niedrożności jelit przy masywnej inwazji.

Leczenie

Albendazol

• 400 mg jednorazowo.

Mebendazol

• 100 mg dwa razy dziennie przez 3 dni.

Obydwa preparaty wykazują wysoką skuteczność kliniczną i są uznawane za leczenie pierwszego wyboru.

Giardioza (Giardia lamblia)

Giardioza jest jedną z najczęstszych pasożytniczych przyczyn przewlekłych biegunek i zespołu złego wchłaniania, zwłaszcza u dzieci.

Do leczenia kwalifikują się przede wszystkim pacjenci z objawowym zakażeniem.

Leczenie

Metronidazol

• 15 mg/kg masy ciała na dobę,
• w 2–3 dawkach podzielonych,
• przez 5–7 dni.

Alternatywnie:

Albendazol

• 400 mg raz dziennie przez 5 dni.

Schemat ten znajduje zastosowanie m.in. w wybranych wytycznych amerykańskich.

Owsica (Enterobius vermicularis)

Owsica pozostaje najczęściej rozpoznawaną helmintozą wieku dziecięcego. Największym problemem terapeutycznym są nawroty wynikające z autoinwazji.

Dlatego oprócz leczenia farmakologicznego konieczne jest:

• leczenie wszystkich domowników,
• codzienna zmiana bielizny,
• częste mycie rąk,
• dokładne sprzątanie otoczenia.

Leczenie

Albendazol

• 400 mg jednorazowo,
• powtórzenie dawki po 2 tygodniach.

lub

Mebendazol

• 100 mg jednorazowo,
• powtórzenie po 2 tygodniach.

Alternatywę stanowi:

Pyrantel

• zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego,
• również z koniecznością powtórzenia leczenia po 14 dniach.

Węgorczyca (Strongyloides stercoralis)

Węgorek jelitowy może przez wiele lat pozostawać nierozpoznany. Szczególnie niebezpieczny jest u osób z immunosupresją, u których może dojść do zespołu hiperinfekcji.

Leczenie

Albendazol

• 400 mg raz dziennie przez 3 dni.

W ciężkich przypadkach wskazana jest konsultacja specjalistyczna, ponieważ w wielu krajach leczeniem pierwszego wyboru jest iwermektyna, która w Polsce ma ograniczoną dostępność.

Blastocystis hominis

Znaczenie patogenne Blastocystis hominis nadal budzi dyskusje. Leczenie zaleca się przede wszystkim u pacjentów objawowych po wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości.

Leczenie

Metronidazol

• 21 mg/kg masy ciała na dobę,
• w 2–3 dawkach podzielonych,
• przez 7 dni.

Alternatywnie:

Kotrimoksazol (Biseptol)

• 36 mg/kg masy ciała na dobę,
• w dwóch dawkach podzielonych.

Włosogłówczyca (Trichuris trichiura)

Najczęściej przebiega skąpoobjawowo, jednak przy intensywnej inwazji może prowadzić do przewlekłej niedokrwistości oraz zaburzeń wzrastania u dzieci.

Leczenie

Albendazol

• 400 mg raz dziennie przez 3 dni

lub

Mebendazol

• 100 mg dwa razy dziennie przez 3 dni.

Tęgoryjec dwunastniczy (Ancylostoma duodenale)

Pasożyt ten może prowadzić do przewlekłej utraty krwi i niedoboru żelaza.

Leczenie

Albendazol

• 400 mg jednorazowo

lub

Mebendazol

• 100 mg dwa razy dziennie przez 3 dni.

Po zakończeniu leczenia warto kontrolować parametry gospodarki żelazowej u pacjentów z niedokrwistością.

Tasiemczyce

Tasiemiec uzbrojony i nieuzbrojony

Leczenie

Albendazol

• 400 mg raz dziennie przez 3 dni.

Przed rozpoczęciem leczenia tasiemca uzbrojonego należy rozważyć diagnostykę w kierunku neurocysticerkozy u pacjentów z objawami neurologicznymi.

Tasiemiec karłowaty oraz bruzdogłowiec szeroki

Leki rekomendowane do leczenia tych zakażeń nie są obecnie dostępne w Polsce. Pacjent powinien zostać skierowany do ośrodka specjalistycznego lub pozostawać pod opieką lekarza zajmującego się parazytologią kliniczną.

Kryptosporydioza

U osób immunokompetentnych zakażenie zwykle ma charakter samoograniczający.

Leczenie farmakologiczne jest wskazane przede wszystkim u pacjentów z:

• AIDS,
• ciężkimi niedoborami odporności,
• znacznym upośledzeniem odporności komórkowej.

Leczenie

Azytromycyna

Dawkowanie uzależnione od masy ciała przez okres 2–3 tygodni.

Największe znaczenie terapeutyczne ma jednak poprawa funkcji układu odpornościowego, zwłaszcza skuteczna terapia antyretrowirusowa u pacjentów zakażonych HIV.

Najczęściej stosowane leki przeciwpasożytnicze

*W wielu międzynarodowych wytycznych lekiem pierwszego wyboru jest iwermektyna.

Podsumowanie

Farmakoterapia chorób pasożytniczych opiera się przede wszystkim na właściwej identyfikacji czynnika etiologicznego oraz zastosowaniu odpowiedniego leku w zalecanym schemacie dawkowania. W codziennej praktyce najczęściej wykorzystywane są albendazol, mebendazol, metronidazol oraz pyrantel. W wybranych przypadkach konieczna jest konsultacja z lekarzem chorób zakaźnych lub specjalistą parazytologii klinicznej, szczególnie gdy dostępność leków w Polsce jest ograniczona lub zakażenie dotyczy pacjentów z niedoborami odporności.

Przed rozpoczęciem leczenia należy każdorazowo zweryfikować aktualną Charakterystykę Produktu Leczniczego (ChPL), obowiązujące rekomendacje krajowe i międzynarodowe oraz dostosować dawkowanie do wieku, masy ciała i stanu klinicznego pacjenta.

Piśmiennictwo

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Parasites – Resources for Health Professionals.
2. World Health Organization (WHO). Control of Neglected Tropical Diseases.
3. European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases (ESCMID). Guidelines for the diagnosis and management of parasitic infections.
4. Charakterystyki Produktów Leczniczych: Zentel®, Vermox®, Pyrantel®, Metronidazol®, Biseptol®.
5. Garcia LS. Diagnostic Medical Parasitology. ASM Press.